"มีสิทธิรัฐอยู่แล้ว จะซื้อประกันสุขภาพไปทำไม" เป็นคำถามที่ดีและสมควรถาม เพราะประกันสุขภาพคือรายจ่ายระยะยาว บทความนี้จะไม่ตอบว่า "จำเป็น" หรือ "ไม่จำเป็น" แบบฟันธง แต่ชวนคิดทีละชั้นเพื่อให้ได้คำตอบของตัวเอง
เริ่มจากความจริงเรื่องค่ารักษา
ค่ารักษาพยาบาลมีแนวโน้มสูงขึ้นทุกปีเร็วกว่าเงินเฟ้อทั่วไป การนอนโรงพยาบาลเอกชนหนึ่งครั้งด้วยโรคทั่วไปอาจมีค่าใช้จ่ายหลักหมื่นถึงหลักแสน ส่วนโรคร้ายแรงที่รักษาต่อเนื่องอาจถึงหลักล้าน คำถามจึงไม่ใช่ "จะป่วยไหม" แต่คือ "ถ้าป่วย เงินก้อนนั้นจะมาจากไหน"
สิทธิรัฐดูแลอะไรได้ และมีช่องว่างตรงไหน
ข้อเท็จจริงที่ต้องให้เครดิตคือ บัตรทองและประกันสังคมดูแล "การรักษาที่จำเป็น" ได้จริง ครอบคลุมโรคใหญ่จำนวนมากตามหลักเกณฑ์ คนไทยไม่มีใครต้องไร้ที่รักษา แต่ช่องว่างที่สิทธิรัฐไม่ได้ออกแบบมาเพื่อปิด คือเรื่อง "ทางเลือกและความสะดวก" ได้แก่ การเลือกโรงพยาบาลหรือแพทย์เอง การไม่ต้องรอคิวนานสำหรับการรักษาบางประเภท ห้องพักส่วนตัว และยาหรือเทคโนโลยีบางรายการที่อยู่นอกบัญชี ใครที่โอเคกับเงื่อนไขเหล่านี้ สิทธิรัฐก็เพียงพอระดับหนึ่งแล้ว ใครที่ไม่โอเค นั่นคือพื้นที่ของประกันสุขภาพเอกชน
อีกช่องว่างที่คนนึกไม่ถึง: รายได้ที่หายระหว่างป่วย
ต่อให้ค่ารักษามีคนจ่าย แต่วันที่เรานอนโรงพยาบาลคือวันที่หลายคนขาดรายได้ โดยเฉพาะอาชีพอิสระและเจ้าของกิจการเล็ก ๆ สวัสดิการรัฐชดเชยส่วนนี้ได้จำกัด ประกันสุขภาพเอกชนที่มีค่าชดเชยรายวัน หรือการวางเงินสำรองฉุกเฉินให้หนา จึงเป็นเครื่องมือปิดช่องว่างนี้ คนละเรื่องกับค่ารักษาแต่กระทบกระเป๋าจริงไม่แพ้กัน
แล้วใคร "ควร" พิจารณาเป็นพิเศษ
- คนที่ต้องการใช้โรงพยาบาลเอกชนเป็นหลัก เพราะจ่ายเองทุกครั้งแพงกว่าเบี้ยระยะยาว
- อาชีพอิสระที่ไม่มีสวัสดิการนายจ้าง ความเสี่ยงกระทบสองต่อทั้งค่ารักษาและรายได้
- คนที่มีคนพึ่งพิงทางการเงิน การป่วยของเราคือความเสี่ยงของทั้งบ้าน
- คนที่อยากล็อกความคุ้มครองไว้ตั้งแต่สุขภาพดี เพราะซื้อตอนป่วยแล้วไม่ทัน โรคที่เป็นก่อนมักไม่คุ้มครอง
ส่วนคนที่มีสวัสดิการบริษัทแน่นอยู่แล้ว อาจยังไม่ต้องรีบซื้อเต็มรูปแบบ แต่ควรคิดเรื่อง "ความคุ้มครองที่ติดตัว" ไว้บ้าง เพราะประกันกลุ่มจะหายไปวันที่ออกจากงาน ซึ่งมักเป็นวัยที่ทำใหม่ได้ยากขึ้นพอดี
ถ้าตัดสินใจซื้อ เริ่มอย่างไรให้พอดีตัว
หลักการสั้น ๆ คือ ซื้อเพื่อ "อุดช่องว่าง" ของสิ่งที่มี ไม่ใช่ซื้อซ้ำซ้อน เช็กสวัสดิการเดิมก่อน เลือกค่าห้องให้ตรงโรงพยาบาลที่ใช้จริง และเลือกเบี้ยที่จ่ายไหวถึงวัยเกษียณไม่ใช่แค่ปีนี้ โครงสร้างอย่างความรับผิดส่วนแรก (deductible) ก็ช่วยให้คนมีสวัสดิการอยู่แล้วได้เบี้ยที่เบาลงมาก
สรุป
ประกันสุขภาพไม่ใช่ของจำเป็นสำหรับทุกคนเท่ากัน แต่เป็นคำถามที่ทุกคนควรตอบด้วยข้อมูล ไม่ใช่ความรู้สึก สำรวจสิทธิที่มี ประเมินความต้องการจริง แล้วตัดสินใจจากช่องว่างของตัวเอง ใครอยากให้ช่วยดูว่าสวัสดิการที่มีครอบคลุมแค่ไหนและขาดตรงไหน ทักมาทาง LINE ได้เสมอ ไม่มีข้อผูกมัด
บทความนี้ได้รับแรงบันดาลใจจากบทความของสมาคมนักวางแผนการเงินไทย (TFPA) เรียบเรียงเนื้อหาใหม่ทั้งหมด